Checklist voor feiten

Ga na of één of meerdere van de volgende criteria van toepassing is/zijn:

[ ] Het is zintuigelijk waarneembaar. Dit is een natuurwetenschappelijke benadering van de waarheid.
[ ] Het is meetbaar. Meten is weten (en niet vergeten)! Het gebruik van meetinstrumenten en data is essentieel in álle wetenschappen.
[ ] Het wordt door de meeste deskundigen of betrokkenen onderschreven. In de filosofie wordt dit de consensustheorie genoemd, naar onder anderen Jürgen Habermas. Bijvoorbeeld: ‘De aarde warmt snel en gevaarlijk op dankzij menselijk handelen.’
[ ] Het werkt, het is nuttig gebleken, het is bruikbaar. Dit is in de filosofie bekend als pragmatisme (onder anderen William James). Bijvoorbeeld: een mobiele telefoon werkt dankzij natuurkundige wetten. Dus die wetmatigheden zijn waar.
[ ] Het verandert niet als je het verder onderzoekt. Ook uit de filosofie: het minimalisme (onder anderen Ludwig Wittgenstein). Bijvoorbeeld: het gras is groen.
[ ] Het biedt een eenvoudige verklaring. Dit is opnieuw een ervaring uit de wetenschap. Bijvoorbeeld: je kunt de bewegingen in ons zonnestelsel perfect wiskundig verklaren op basis van de veronderstelling dat alles om de aarde draait. Maar die berekeningen zijn bepaald veel ingewikkelder dan wanneer je ervan uitgaat dat de zon in het midden staat.
[ ] Het wordt niet beïnvloed door de motivatie van de onderzoeker. Feiten kunnen ‘objectief’ worden vastgesteld, met andere woorden: onafhankelijk van wie het onderzoek uitvoert. Als de onderzoeker op een of andere manier beter wordt van de uitkomst (financieel, politiek), dan is dat een rode vlag, maar het hóéft niet te betekenen dat er met het onderzoek is geknoeid: wetenschappers krijgen terecht betaald voor hun inspanningen en belangenorganisaties hebben ook gewetensvolle onderzoekers in dienst.